Het Steenen Coopmanshuys

Dit huis werd rond 1550 gebouwd en was het eerste stenen koopmanshuis van Edam. Het was voor Edam in die tijd een bijzonder ‘rijk’ huis. Zeldzaam zijn de natuurstenen kozijnen in de voorgevel, de muren van baksteen en een verdieping. In 1893 werd het zeer vervallen pand door de gemeente aangekocht om als museum te worden ingericht. Het pand werd gerestaureerd door de architect dr. Pierre J.H. Cuypers onder meer bekend door zijn ontwerpen van het Rijksmuseum en Centraal Station van Amsterdam, waarbij evenals bij de bouw van het Rijksmuseum, Victor de Stuers bemiddelde, mogelijk in zijn functie als onderminister van Kunsten en Wetenschappen.

foto

Cuypers (zittend) en de Stuers

Prominent gelegen aan de Damsluis is het oudste stenen huis van Edam een indrukwekkende verschijning. Op 8 augustus 1893 werd het Steenen Coopmanshuys openbaar geveild, nadat de laatste eigenaar was overleden. Aangezien een dreigende sloop van het sterk verwaarloosde pand niet denkbeeldig was, kocht de gemeente Edam het pand aan, hoewel zij er een lening voor moest aangaan.

De directeur van de gemeentelijke Teekenschool kreeg voor zijn gezin de bovenetages als (voorlopige) woonruimte aangeboden. Door Cuypers voorgestelde gevelversieringen waren: pinakels (links en rechts) en een beer op de top van de trap met het Edamse stadswapen.

tekening voor tekening Voets na

Aanvankelijk werd het huis in 1895 als een stedelijk museum ingericht, hoewel men reeds ambities had uit te groeien tot een Waterlands Museum.

foto Goed Gevonden

Wethouder W.J. Tuyn, tevens directeur van het Edams Museum van het eerste uur, heeft in de uitgaven Eigen Haard no. 25 en 26 in 1896 een uitgebreid artikel geschreven, een eerste rondgang na de opening. Klik op de afbeelding voor het lezen van de tekst.

Nadat de Laatgotiek in de Lage Landen rond het bouwjaar 1550, onder de koepel van de Hoogrenaissance haar toppunt min of meer had gehad, heroriënteerde men zich de rond de eeuwwisseling, onder de stromingsnaam: Maniërisme of Hollandse Renaissance. Voorbeelden van deze bouwstijl zijn in Amsterdam te vinden (Hendrik de Keyser: Noorderkerk, Westerkerk). Maar in dit koopmanshuis in Edam herkennen wij onmiskenbaar de Renaissance, die vergelijkbaar wordt aangetroffen bij huizen in Amsterdam zoals de Silveren Spiegel, eveneens een weelde van gegoten glazen ruitjes in lood en stierenbloedrode luikjes.

foto Silveren Spiegel

In de jaren vijftig van de vorige eeuw is het Edams Museum nogmaals grondig gerestaureerd door de architect C.W. Royaards, toenmalig hoofdarchitect van de Rijksdienst voor Monumentenzorg.

♦ kies de taal door op een vlag te dubbelklikken

♦ wählen Sie eine Sprache, doppeldrücken Sie die Flagge

♦ choisissez votre langue par cliquer deux fois son drapeau

♦ choose any language by pressing twice on its flag

 

symbool luidspreker link naar mp3 link naar mp3 link naar mp3 link naar mp3

 

Het Steenen Coopmanshuys bestaat uit:

  1. Het voorhuis, ingericht als lakense stoffenwinkel
  2. Het woon/achterhuis met de keuken en de slaapvertrekken in de opkamer
  3. Het verlengde achterhuis, een later aangebouwde ‘mooie kamer’
  4. De eerste verdieping, collectie over de maritieme geschiedenis van Edam
  5. De tweede verdieping /zolderetage, collectie van diverse religies van Edam

 

1. Het voorhuis, dat in de 17e eeuw ook al in gebruik was als winkel en ontvangstruimte, is in de sfeer van ‘Sijde Stoffen en Kostelijke Lakenen’ teruggebracht. Het vertrek is hoog en licht en straalt een zekere allure uit. Vanuit de beeldbepalende openslaande luiken, werden de goederen verkocht. In het voorhuis is een aantal gebruiksvoorwerpen uit de middeleeuwen ten toon gesteld, zoals een offerblok en een dekenkist.

foto Rene Beekvelt tekening W O J Nieuwenkamp

foto Rene Beekvelt

 

2. In het achterhuis bevindt zich op de begane grond de keuken met daarboven de twee slaapvertrekken met drie originele bedsteden. Ook al waren de mensen vroeger veel kleiner: de bedsteden waren ook voor die tijd te klein om languit in te liggen. Men sliep half zittend tegen een flink aantal kussens. Languit liggen vond men beangstigend, het deed denken aan de dood. Op een onbewaakt moment in de slaap zou de dood je dan daadwerkelijk kunnen komen halen. In één van de bedsteden hangt het aangrijpende schilderij: Kindje op doodsbed, 1664.

foto rene Beekvelt olieverfpaneel

foto tekening WOJ Nieuwenkamp

3. Op een later moment in de geschiedenis werd het huis naar achter toe verlengd en kwam er een chique achterkamer aan de tuinzijde tot stand. In het achterhuis hangen een aantal schilderijen en opvallende souvenirs die in die tijd door de koopvaardij werden meegebracht naar Nederland, zoals een …krokodil.

foto Rene Beekvelt

4. Op de eerste en tweede verdieping van het pand werd de koopwaar (zoals ook voor enige tijd aardappels) opgeslagen. Het gebouw geeft hier een mooi bouwkundig kijkje op de constructie van het huis: corbelen en boomgrote plafondbalken dragen niet alleen de voormalige laadvloeren, maar omarmen de bezoeker visueel met knoestige robuuste beschutting voor de roerige eeuwen die voorafgingen. Op de eerste verdieping, waar de vaste collectie een overwegend maritiem karakter draagt, hangt het drie meter lange schilderij: De scheepsbouwer Osterlingh, van Jan Moolenaar 1682, waarop de Edamse scheepsbouwer trots zijn 92 gebouwde schepen toont. Oude kaarten en schilderijen tonen er de ontstaansgeschiedenis en het maritieme belang van Edam. Een van de topstukken op deze afdeling is een bootmodel, dat in bruikleen van het Westfries Museum in Hoorn werd verkregen.

foto Rene Beekvelt

5. De zolderétage of tweede verdieping is geheel ingericht met objecten en attributen uit de Edamse religies. Uit kringen van de Katholieke, Lutherse, Joodse, Doopsgezinde en Protestantse geloofsgemeenschappen werden nooit eerder aan het publiek getoonde stukken zijn op deze afdeling bijeengebracht.

foto Rene Beekvelt foto Rene Beekvelt